O mundo editorial en España

Cada ano o sector editorial lanza un informe no que o aumento de edicións e ventas vai en aumento, aínda que as secuelas la pandemia da Covid-19 no ano 2020 aínda seguen latentes, sobre todo en canto a exportacións e importacións se refire.

Fotografía de arquivo do xornal ElPlural.com

Un pouco de historia

A comezos do século XIX iníciase en España un lento proceso de transformación da edición dende o denominado “antigo sistema de imprenta” ás modernas formas de edición. Este proceso maniféstase de dúas formas principais: a transformación da imaxe do libreiro impreso en imaxe da editorial e a evolución do modelo editorial individual e/ou familiar ata a constitución dunha sociedade anónima. Todos estes cambios víronse acompañados de importantes cambios tecnolóxicos no proceso de elaboración do libro, que permitiron tiradas maiores a prezos máis baixos e, polo tanto, aumentar a lexibilidade. O novo arquetipo da edición sobreviviu ata o século XX, caracterizado pola capacidade de combinar a ganancia financeira co desenvolvemento de estratexias intelectuais para estampar unha empresa cun selo especial e distinguirse da crecente competencia. A liberalización do mercado tras a independencia dos territorios de ultramar impulsou a publicación de diversas antoloxías e títulos en castelán nos novos países, moitas veces en contra das leis de propiedade intelectual e dos acordos intergobernamentais.

Tamén existe un proceso de especialización para a construción de coleccións e de determinados xéneros, como o infantil e xuvenil, a prosa ou a relixión. Os cambios que se produciron entre 1836 e 1936 afectaron tamén a outros axentes do mundo do libro, como autores, ilustradores, libreiros, etc. A tendencia á concentración empresarial alcanzará o seu máximo nos próximos anos.

Rematada a guerra civil, a posguerra foi unha época difícil para as editoriais, xa que a escaseza de papel dificultaba moito a impresión de libros e xornais, ademais das restricións políticas impostas polos réximes autoritarios. Durante o franquismo, os editores oscilaban entre as limitacións dun Estado controlador e intervencionista e as esixencias dunha sociedade modernizada. En primeiro lugar, a censura converteuse nun gran obstáculo para a empresa, xa que ralentizaba o proceso de produción de libros, así como a importación e exportación. En segundo lugar, o Instituto Nacional do Libro de España, nado como intermediario entre os comerciantes e o Estado, puxo ás veces máis atrancos dos que solucionou. Finalmente, a nación creou a súa propia empresa: Editora Nacional. Neste contexto, non se pode esquecer a importancia de publicar no exilio, con especial atención á Arxentina e México. Nos anos 60 e 70 conviven empresas dedicadas á edición comercial (como Planeta) e outras dedicadas á edición intelectual (como Anagrama).

Despois da crise dos anos 80, a industria transformouse e iniciou un camiño de certa concentración empresarial, creando grandes grupos internacionais que agora tentan conquistar cada lugar do mercado lector con marcas diferentes. Porén, aínda hai editoriais individuais que outorgan valor intelectual ao seu traballo.

Aínda que as edicións noutros idiomas son poucas, son significativas na historia da edición española. Este proceso iniciouse no século XIX e conservou a identidade lingüística e cultural de Galicia, Cataluña e Euskadi. Non obstante, non foi ata a década dos 60 cando comezou a florecer unha industria cuxo obxectivo principal era atopar lectores nun mercado en crecemento lento pero constante. Neste sentido, destaca a editorial Galaxia en Galicia; Edición 62, en Cataluña; e Auñamendi no País Vasco.

Por último, cómpre sinalar que a edición electrónica supón un reto para a edición tan difícil como o foi a mecanización das imprentas no século XIX. O seu impacto na aparición de novas formas de edición comeza a sentirse claramente no mundo editorial.

O sector editorial na actualidade

O conxunto da industria editorial española experimentou un aumento das cifras de vendas en 2021, aínda que o ano aínda se viu afectado pola pandemia. A Federación de Asociacións de Editores de España (FGEE) publicou o seu último informe (2021), no que destaca un aumento dos ingresos do 5,6% con respecto a 2020, ata alcanzar os 2.576,7 millóns de euros. O aumento foi o maior no que vai de século, xa que as vendas aumentaron un 5,9% ata os 174,1 millóns de copias.

As vendas de libros infantís e xuvenís aumentaron un 17,8%. Non obstante, cómpre actualizar os datos do mercado externo, que se viu afectado polo sucedido durante os dous anos da pandemia.

Despois do gran aumento do número de libros para nenos e mozos, a ficción para adultos aumentou (8,2%). As vendas de libros de non ficción aumentaron un 7,7%, mentres que as de cómics, tiras e novelas gráficas aumentaron un 6,7%.

O número total de títulos publicados foi de 79.373, o que supón un incremento do 6,4% (impreso 8,9%, electrónico 1,2%). O volume medio de impresión cambiou pouco (0,4%). O prezo medio dun libro impreso en 2021 é de 13,97 euros. Os ingresos por libros electrónicos creceron un 6,8%, o que representa o 5,2% das vendas totais.

Os lugares onde os españois compran libros non cambiaron: as librarías e as cadeas de librerías supoñen o 53,8%. En 2021, os libreiros cobraron un 8,2% máis que o ano anterior. As vendas en liña de libros impresos creceron un 23,9% cunha facturación de 51 millóns de volumes, un 10% máis que en 2020, pero só un 2% do total. As vendas aumentaron en case todos os subsectores, a excepción dos libros de texto, que caeron un 3,8%, xa que 2021 foi un ano de transición para a nova Lei de Educación LOMLOE, que provocou que moitas comunidades autónomas apoiasen ás familias a través do sistema de préstamo convencional.

Como é o lector medio español?

En 2021, o 68% dos españois le libros, máis que os que navegan pola web (61%) ou polas redes sociais (57%). Están por detrás dos lectores de xornais, que representan o 72% da poboación, segundo o Barómetro de Hábitos Lectores e Compra de Libros en España do ano 2021. O barómetro elaborado pola Federación de Asociacións de Editores de España recolle que o 64,4% dos españois le no seu tempo libre, sete puntos porcentuais máis que en 2010. Esta porcentaxe corresponde ao 52,7% da poboación que le diariamente ou semanalmente, e 11,7% dos que len mensualmente. ou trimestral. Por outra banda, a proporción de lectores ocasionais diminuíu, pero non significativamente. En 2021, o 11,7% das persoas afirma ter este hábito lector. O informe de 2021 reflicte o crecemento dos audiolibros, que pasou do 3% ao 5% nun ano, co que o uso duplicouse desde 2018.

Ademais, a proporción da poboación que le libros en formato dixital cuadriplicou do 7% ao 29%. Non obstante, 2021 é o primeiro ano no que a cota de lectores de medios dixitais en España diminuíu con respecto ao ano anterior, e no 2021 é un punto porcentual inferior ao de 2020.

En 2021, o dispositivo dixital favorito dos lectores é un libro electrónico, usado polo 12,3% dos lectores. Máis que tabletas (10,7%), ordenadores (9,5%) e teléfonos (7,3%).

En 2021, o 70% das mulleres e o 59% dos homes afirman que leron no seu tempo libre. Os mozos de entre 14 e 24 anos son o grupo demográfico que máis le no seu tempo libre. Case o 75% das persoas deste grupo de idade len de media polo menos unha vez cada tres meses. Unha cota case oito puntos superior á media de alfabetización da poboación dos grupos de idade 25-44 e 45-64 e 15 puntos superior á media dos maiores de 64 anos.

En todos os grupos de idade, as mulleres son proporcionalmente máis lectoras que os homes. Ademais, a taxa de lectura entre homes e mulleres de cada grupo de idade difire aínda máis, chegando aos 20 puntos porcentuais. Agás nos lectores maiores, onde as porcentaxes son similares. A proporción de homes que len regularmente está a diminuír constantemente, do 70 ao 57%. Non obstante, a proporción de mulleres que len habitualmente non baixou do 70%.

---

Libros editados en España en 2021.xls

Descargar XLS • 26KB

Evolución da edición de libros.xlsx

Descargar XLSX • 10KB